Witamina A - niezbędny mikroskładnik
Witamina A to mikroskładnik występujący w organizmie psa w postaci retinolu i estrów retinylu, rozpuszczalny w tłuszczach. Jest niezbędna dla zachowania prawidłowego widzenia, funkcjonowania układu odpornościowego i pracy układu rozrodczego. Odpowiada za zdrowie skóry, naskórka i błon śluzowych. Bierze także udział w różnicowaniu komórek, ekspresji genów oraz antyoksydacji. Jest niezbędna dla utrzymania ogólnej witalności organizmu. Należy jednak pamiętać, że w diecie BARF szczególną uwagę należy zwrócić na to, aby stężenie witaminy A nie było zbyt wysokie, ze względu na jej kumulację w wątrobie.
Wśród dietetyków jako witaminę A określa się trzy związki; retinol, retinal i kwas retinowy. Jest witaminą o bardzo szerokim zakresie działania i ogromnej roli w procesach fizjologicznych, stąd szczególną uwagę zwraca się na jej rolę w weterynarii i żywieniu zwierząt. Zawartość witaminy A o wysokiej biodostępności jest bardzo istotną składową domowej diety.
Metabolizm witaminy A
U zwierząt mięsożernych do szlaków metabolizmu witaminy A konieczne są różne enzymy. W postaci estrów retinylu ulega hydrolizie w jelicie cienkim, w czym udział biorą lipazy trzustkowe. Uwolniony zostaje retinol. Wchłanianie witaminy A u psów zachodzi w głównej mierze w jelicie czczym, skąd z cząsteczkami lipidowymi jest transportowana do wątroby.
W wątrobie występują tzw. komórki gwiaździste, w których witamina A jest magazynowana, skąd w razie potrzeby może zostać uwolniona.
Nadmiar witaminy A - co go powoduje?
Hiperwitaminoza dotycząca witaminy A często związana jest z połączeniem w diecie jej głównego źródła, czyli wątroby oraz bogatych w nią różnego rodzaju suplementów (tran, olej rybi) i przysmaków (np. suszona wątroba). Problem stanowi nadmiar występujący przez dłuższy okres czasu, trwający tygodnie lub miesiące. Nie musimy martwić się, jeśli zwierzak jednorazowo zje dużą porcję wątroby, chodzi tutaj o skalę czasową i regularne podawanie. Szczególnie uważać trzeba z wątrobą suszoną. Suszenie wiąże się z dużą utratą wody, do tego stopnia, że 30-40 g wątroby suszonej odpowiada 200-300 g świeżej. W toku ewolucji psy przystosowały się do spożywania wątroby w naturze, nadmiar retinolu jest także wydalany z moczem. Hiperwitaminoza witaminy A jest groźniejsza u kotów, u psów stwierdza się ją przy ekstremalnych stężeniach, które jednak mogą pojawić się przy nieuważnym planowaniu diety domowej.
Jakie mogą być skutki?
Skutki nadmiaru witaminy A są różne w zależności od długości jego trwania i nasilenia. Na początku często obserwuje się objawy ze strony układu pokarmowego, takie jak biegunka czy pogorszenie apetytu. W dalszej kolejności pojawiają się objawy neurologiczne; osłabienie, zaburzenia poznawcze, drgawki, a nawet letarg. Stwierdzono również demineralizację kości i obniżenie poziomu tyroksyny we krwi.
Witamina A jest niezbędna dla zachowania zdrowia i wigoru psa. Musimy pamiętać jednak, aby nie przekroczyć zalecanych dawek podczas suplementacji czy podawania wątroby i smakołyków z suszonej wątroby. Najlepiej skonsultować zawsze suplementację z lekarzem weterynarii, aby mieć pewność, że nie zaszkodzimy naszemu pupilowi.
Bibliografia:
- Shastak, Y., & Pelletier, W. (2024). Pet Wellness and Vitamin A: A Narrative Overview. Animals, 14(7), 1000. https://doi.org/10.3390/ani14071000